Pociąg

Zapraszamy:

Proszę wsiadać! Drzwi zamykać!. Jesteś

pasażerem "Pociągu". Czy na pewno kupiłeś bilet?

Rys historyczny

Pociąg i kino to cuda techniki XIX wieku. Na początku wieku pary i elektryczności Stephenson zbudował parowóz Rocket. Pod koniec wieku bracia Lumier skonstruowali swój pierwszy projektor.
Już pierwszy film przedstawiał wjazd pociągu na stację. Projekcji towarzyszyła panika widzów czmychających przed ogromnym potworem wjeżdżającym na nich z ekranu.
Pociąg by więc od początku megagwiazdą kina. Kino jest z techniki i uwielbia technikę. Kiedy pojawi się cokolwiek co się szybko porusza, kino niewątpliwie to wykorzysta. I obojętnie czy będzie to samolot, poduszkowiec czy samochód,
U zarania kinematografii pociąg był symbolem hi-tech - rozwiniętej technologii. Z biegiem lat to się zmieniało - gwiazdami kina końca XX wieku zostały samolot i samochód. Któż nie pamięta takich dzieł jak "Port lotniczy" - tej wielkiej apoteoza samolotu, czy "Znikający punkt" - pieśni na cześć samochodu.
Niemniej jednak rozwijało się również kolejnictwo (nie mam tu na myśli powszechnego u nas przed 20 laty stania w kolejkach). Pojawiły się mknące po szynach superekspresy, które reżyserzy kina akcji zatrudniali do swych filmów.

Proszę wsiadać do "Pociągu"

Jerzy Kawalerowicz kręci "Pociąg" w 1959 roku. Jest już reżyserem doświadczonym. Zatrudnia do filmu kwiat ówczesnego aktorstwa.
Głowną rolę kobiecą gra Lucyna Winnicka - wówczas żona Kawalerowicza. Marta w wykonaniu Winnickiej to kobieta tajemnicza i niepokojąca.
Jerzego gra czołowy amant ówczesnego kina Leon Niemczyk - polski Humphrey Bogart. Chirurg Niemczyka jest facetem doświadczonym. Również kryje w sobie tajemnicę. Na szczęście obie tajemnice zostaną pod koniec filmu rozwikłane....

Podróż "Pociągiem"

Wraz z Leonem Niemczykiem (Jerzym) wsiadamy do pociągu. To nie takie proste zadanie. Jest koniec lat pięćdziesiątych i do podróży nad morze szykują się tłumy podróżnych. Bilety sš tanie a i ludzie jakby przychylniej nastawieni do podróży.
Kiedy wreszcie czujna konduktorka wpuści nas do wagonu sleepingu będziemy mogli wyruszyć na poszukiwanie przedziału. Okazuje się, że na łóżku sleepingu leży już jakaś kobieta.....
Ale to nie jest kino erotyczne . Nasz bohater Jerzy nie usiłuje zaciągnąć Martę do łóżka, lecz się jej z łóżka pozbyć.

Kuchnia "Pociągu"

W zrealizowanym kilka lat temu filmie dokumentalnym rozmawiano o kręceniu "Pociągu". W przedziale kolejowym spotkali się Lucyna Winnicka, Jerzy Kawalerowicz, Leon Niemczyk, Jan Laskowski (operator) i Tadeusz Sobolewski - krytyk filmowy.
Sprawię zawód wszystkim miłośnikom "Pociągu". Film w w większości kręcono w atelier. Na 7 ekranach wyświetlano przewujający się za oknem pejzaż. Ponieważ możliwości techniczne kina były wówczas dość ograniczone do symulacji jazdy pociągiem zaangażowano pana Wawrzaka, którzy osobiście poruszał filmowym wagonem.
Gdy krzyczno "Wawrzak - osiemdziesiątką" niezawodny pan Wawrzak szybciej poruszał filmowym wagonem.
Plenerowo zdjęcia do filmu kręcono w Łodzi (dworzec Łódź Kaliska) i na Helu.

Filmu nie ma

Kierownik produkcji miał zastrzeżenia. Jego zdaniem film był zbyt długi. Kawalerowicz usiadł przy stoliku montażowym i zaczął ciąć taśmę. Znacznie skrócił filmowe sceny. Razem z operatorem Jerzym Lutowskim zasiedli w sali projekcyjnej i ponownie obejrzeli "Pociąg".
Po projekcji spojrzeli po sobie i stwierdzili "Filmu nie ma".
Film został skrócony ale uleciała gdzieś atmosfera.
Kawalerowicz ponownie zasiadł przy stoliku montażowym. Zdecydował się na usunięcie kilku scen. Zarówno film jak i jego atmosfery zostały uratowane.
Wiele bym dał by zobaczyć te usunięte sceny...

Pasażerowie i kierownicy "Pociągu"

Obsada:
Lucyna Winnicka - Marta
Teresa Szmigielówna - żona adwokata
Leon Niemczyk - Jerzy
Zbigniew Cybulski - Staszek
Helena Dąbrowska - konduktorka
Aleksander Seweruk - adwokat
Józef Łodyński - tajniak
Ignacy Machowski - pasażer
Michał Gazda
Roland Głowacki
Tadeusz Gwiazdowski
Józef Łodyński
Zygmunt Malawski
Kazimierz Wilamowski
Jerzy Zapiór
Zygmunt Zintel

Reżyseria - Jerzy Kawalerowicz
Scenariusz - Jerzy Kawalerowicz i Jerzy Lutowski
Zdjęcia - Jan Laskowski
Muzyka - Andrzej Trzaskowski
Scenografia - Ryszard Potocki
Kostiumy - Michelle Zahorska
Film powstał w Zespole Realizatorów Filmowych KADR.

Lucyna Winnicka - najbardziej magnetyczna blondynka polskiej kinematografii

Lucyna Winnicka była wówczas jedną z wielkich gwiazd naszej kinematografii. Aktorka o magnetycznej urodzie świetnie wcieliła się w postać Marty - kobiety nieco zagubionej. Kamera kocha blondynki i Winnicka była wówczas najlepszą kochanką kamery. Za rolę Marty aktorka otrzymała nagrodę na festiwalu filmowym w Wenecji.
W tym samym roku zagrała w "Matce Joannie od Aniołów".
W pózniejszym okresie zajmowała się dziennikarstwem. Pisała dla "Przekroju". Interesowała się filozofią i medycyną Dalekiego Wschodu. Wydała książkę "Podróż dookoła świętej krowy".
Filmografia
1954: "Pod gwiazdą frygijską" - Magda
1957: "Prawdziwy koniec wielkiej wojny" - Róża Zborska
1959: "Matka Joanna od Aniołów" - matka Joanna
1959: "Milcząca Gwiazda" - reporterka Interwizji
1959: "Pociąg" - Marta
1960: "Krzyżacy" - księżna Anna
1963: "Ubranie prawie nowe" - dyrektorowa
1963: "Godzina pąsowej róży" - Eleonora
1963: "Pamiętnik pani Hanki" - pani Hanka
1965: "Sam pośród miasta" - Ewa
1965: "Sposób bycia" - Irena
1968: "Sarajewskie reminescencje" - księżna Zofia
1968: "Gra" - Małgorzata
1972: "Na wylot" - właścicielka zakładu fotograficznego
1973: "Ulica Strażacka 25" - Maria
1974: "Wieczne pretensje"
1976: "Ognie są jeszcze żywe"
1977: "Indeks. Życie i twórczość Józefa M." - pani Marina
1999: "Pociąg" 40 lat pózniej" - Lucyna Winnicka

Leon Niemczyk - polski Humphrey Bogart

To był niewątpliwie najlepszy okres w życiu tego aktora. W tym flimie Niemczyk prezentuje dojrzałe, oszczędne aktorstwo. Kilka lat pózniej Niemczyk zagrał w "Nożu w wodzie" Polańskiego. Rola dziennikarza otworzyła mu drogę do kariery na Zachodzie. Nie była to niewątpliwie kariera na miarę Poli Negri, niemniej jednak Niemczyk zagrał w dziesiątkach zagranicznych filmów, głównie w enerdowskiej DEFIE.
W pózniejszym okresie Niemczyk rozmienił się na drobne. Grał w polskich serialach telewizyjnych. Niemniej jednak w "Pociągu" był w życiowej formie.

Zbigniew Cybulski - polski James Dean

W roli Staszka - chłopaka Marty wystąpił Zbigniew Cybulski. Był już po roli w "Popiele i diamencie" Wajdy. Był więc już legendarnym Maćkiem. Aktor do końca życia nie potrafił się chyba rozstać z legendą Maćka - romantycznego bohatera skazanego na przegraną.
Ten największy gwiazdor polskiego kina grał w "Pociągu" niewątpliwie w Maćkowym stylu. W tym filmie kilkakrotnie wskakuje do ruszającego pociągu. Kilka lat pózniej wskakiwał do ruszającego pociągu na dworcu Wrocław Główny.
To był ostatni skok w jego życiu. W płytę peronu Wrocławia Głównego wmurowano tablicę ku jego pamięci.

Jerzy Kawalerowicz - pierwszy po Bogu

Pomysłodawcą i spiritus movens całego przedsięwzięcia był Jerzy Kawalerowicz, wybitny polski reżyser. Debiutował w 1951 roku filmem "Gromada". Na pomysł filmu "Pociąg" wpadł podczas podróży do Szczecina. Nie miał biletu do sleepingu. Był jednak zmęczony i koniecznie chciał sie przespać. Poprosił o pomoc konduktorkę. Ta miała wolny przedział. Był to jednak przedział damski. Ponieważ przedział był wolny konduktorka umieściła w nim Kawalerowicza. Pózniej zgłosiła się jednak posiadajcąca bilet do tego przedziału kobieta. Reżyser był jednak tak zmęczony, że nie pozwolił się usunąć z przedziału.
W 1960 roku Kawalerowicz nakręcił z Lucyną Winnicką i Mieczysławem Voitem "Matkę Joannę od Aniołów". Potem zrobił wielką polską superprodukcję - "Faraona - w roku 1966.

Jerzy Lutowski pisze powieść

Na podstawie scenariusza "Pociągu" Jerzego Lutowski napisał powieść. Jerzy Lutowski to współscenarzysta "Pociągu" - popularny literat, z wykształcenia lekarz. Lutowski napisał m. in. scenariusze "Pana Wołodyjowskiego" i "Kazimierza Wielkiego".
To chyba "Pociąg" jest najważniejszą pozycją w jego dorobku literackim.
Bibliografia:
"Próba sił" - 1951
"Wzgórze 35" - 1952
"Drzwi pancerne" - 1952
"Sprawa rodzinna" - 1953
"Kret" - 1954
"Ostry dyżur" - 1956
"Cena barykady" - 1958
"Wigilia" - 1962
"Miejsce samobójcy" - 1964
"Ostatni po Bogu" - 1967
"Szkoła dobroczyńców" - 1980
"Tarabuma" - 1983
"Kazimierz Wielki" - 1984
"Pociąg" - 1985

Jazzman pisze muzykę

Bez muzyki Andrzeja Trzaskowskiego trudno sobie wyobrazić "Pociąg". Film otwiera niezapomniana wokaliza Wandy Warskiej. Nie jest to jednak dzieło Trzaskowskiego. Autorem tego utworu jest Artie Shaw.
Ta wokaliza określa nastrój filmu. Nadaje mu rytm. Jest związana nierozerwalnie z tym obrazem, podobnie jak "Kołysanka" Komedy z "Dzieckiem Rosemary".
W muzyce do filmu nie ma żadnych smyczków. Tu jest czysty jazz. Jazz grają: Andrzej Dąbrowski, R. Dyląg ("Dyzio"), J. Gawrych, Andrzej Kurylewicz i Andrzej Trzaskowski.
Andrzej Dąbrowski był wówczas znanym perkusistą jazzowym. Po kilkunastu latach rozpocznie karierę wokalną i zaśpiewa "Do zakochania jeden krok".

"Pociąg" - polska "Casablanka"

"Pociąg" jest dla naszej kinematografii tym czym "Casablanka" dla kina amerykańskiego. Mamy tu wielką opowieść o miłości a w tle rozgrywa się sensacyjna intryga. Widzowie tego filmu pamietają zapewne słowa Marty:
"Nikt nie chce kochać, wszyscy chcą być kochani".
Akcja filmu rozgrywa się nocą w pędzącym pociągu, w którym spotkały się wielkie gwiazdy polskiego kina. W kolejowym wagonie spotykają się tak różni pasażerowie, każdy z nich chowa w sobie jakąś tajemnicę.
Noc, okazja do spotkania kogoś nieznanego. Okazja by zmienienić swoje życie.
Wielka reklama PKP:)))

Nagrody

W 1959 roku na XX MFF w Wenecji "Pociąg" otrzymał nagrodę im. Meliesa.
Na tym samym festiwalu Lucyna Winnicka otrzymała wyróżnienie za kreację aktorską.

Rozkład jazdy

"Pociąg" wyruszył w swoją magiczną podróż o godzinie 20:40 z toru drugiego przy peronie piątym. Było lato 1959 roku.
Jechał z Warszawy Głównej na Hel, przez Malbork, Tczew, Gdańsk, Gdynię. To był pociąg osobowy.
Dworzec Warszawa Główna chyba już nie istnieje. Magiczny pociąg zatrzymuje się tylko na jednej stacji. Jerzy idzie do bufetu. Chce kupić 6 pudełek poznańskich. Ale są tylko giewonty. Przy wejściu na peron kupuje półkilową torebkę jabłek.
Staszek jedzie w części osobowej pociągu. W trakcie postoju skontaktuje się z Martą. Nie potrafią się ze sobą porozumieć. Kiedyś łączyło ich wiele. Staszek próbuje to odbudować. Marta jednak nie chce z nim rozmawiać.
Potem pociąg zatrzymuje się jeszcze wśród pól - ale to nie jest zaplanowany postój. To postój w bardzo dramatycznych okolicznościach.

"Pociąg" cyfrowy

Na szczęście "Pociąg" znalazł się na liście filmów zrekonstruowanych cyfrowo. W 2009 roku - 50 lat po zrealizowaniu dzieła - odbyło się kilka pokazów kinowych zrekonstruowanego filmu. Cyfrowo wyczyszczony film przedstawiła również w 2009 roku TVP.

Zapraszamy na strony: